PYTANIA POWTÓRKOWE SPRAWDZAJĄCE WIEDZĘ SZCZEGÓŁOWĄ Z POSZCZEGÓLNYCH DZIAŁÓW

Poniżej prezentuję przykładowe pytania powtórkowe tzw. krótkich odpowiedzi z poszczególnych działów geografii. Pozwolą Ci się zorientować, czy opanowałeś w wystarczającym stopniu powtarzany materiał. Wykorzystałam je w tym roku szkolnym na zajęciach przedmiotu wybranego do sprawdzenia przygotowania uczniów na zajęcia. Pytania będą uzupełniane sukcesywnie. 
Autorem wszystkich pytań jest Anna Kodyniak.

Kartografia Ziemia w Układzie Słonecznym Atmosfera Hydrosfera
Litosfera cz 1 Litosfera cz. 2
 czynniki egzogeniczne.
Biosfera i Pedosfera Demografia i urbanizacja
Rolnictwo Energetyka Przemysł Komunikacja i Łączność
Handel i Usługi Geografia Polityczna Poziom rozwoju gospodarczego  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

KARTOGRAFIA

Odpowiedz krótko na poniżej zamieszczone pytania. Za każdą poprawna odpowiedź otrzymasz 1 punkt..

 

  1. Mapy to pomniejszone obrazy Ziemi, innych ciał niebieskich albo (czego?)

  2. Które odwzorowanie służy do przedstawiania obszarów okołobiegunowych?

  3. Jaki kształt mają południki w siatce geograficznej?

  4. Pod jakim kątem przecinają się południki i równoleżniki w siatce geograficznej?

  5. Które odwzorowanie cechuje się kątami wiernymi z oryginałem i wykorzystywane jest w nawigacji?

  6. Jaki kształt mają równoleżniki w odwzorowaniu azymutalnym normalnym?

  7. Jakie wielkości są zniekształcone w odwzorowaniu wiernopowierzchniowym Mollweidego?

  8. Która skala służy do przeliczania pól powierzchni?

  9. Zapisz w postaci skali polowej skalę 1: 400 000

  10. Wymień 3 grupy sygnatur punktowych:

  11. Jak nazywamy „tytuł” w mapach topograficznych?

  12. Punkty względem których wyznaczamy wysokość nad poziomem morza oraz odległości tworzą jeden z elementów matematycznych mapy. Jak on się nazywa?

  13. Do którego typu elementów treści zaliczymy:

a) ukształtowanie powierzchni

b) rozmieszczenie ośrodków eksploatacji surowców mineralnych

c) występowanie rezerwatów przyrody

  1. W jakich skalach rysowane są mapy przeglądowo – topograficzne?

  2. Do którego rodzaju map zaliczamy mapy geologiczne, klimatyczne, roślinności naturalnej itd. w klasyfikacji map ze względu na treść?

  3. Jak nazywamy mapy, które są najbardziej dokładne?

  4. Która metoda przedstawiania zjawisk na mapach wymaga podziału administracyjnego i skali skokowej (przedziałów)
    w legendzie?

  5. Za pomocą której metody przedstawiłbyś zróżnicowanie zasolenia na Morzu Bałtyckim?

  6. Za pomocą których metod przedstawiłbyś na mapie obszary leśne, występowanie gatunków drzew oraz endemity i relikty?

  7. Jak nazywa się linia łącząca punkty o tej samej wartości opadów rocznych?

  8. Siatka geograficzna to układ współrzędnych geograficznych na (na czym?):

  9. Najmniejsze zniekształcenia w odwzorowaniu stożkowym normalnym występują na:

  10. Który równoleżnik jest najdłuższy w siatce geograficznej?

  11. W którym odwzorowaniu występują największe zniekształcenia powierzchni i nie można odwzorować biegunów?

  12. Za pomocą którego odwzorowania najlepiej można przedstawić obszary państw leżących w średnich szerokościach geograficznych rozciągniętych równoleżnikowo?

  13. Która skala jest zawsze przedstawiana w centymetrach?

  14. Jak nazywamy graficzny obraz skali?

  15. Zapisz w postaci skali mianowanej skalę 1:30 000

  16. Kąt zawarty pomiędzy płaszczyzną równika a promieniem ziemskim danego punktu nazywamy:

  17. Jak nazywamy dodatkowe mapy bądź schematy znajdujące się w opisie pozaramkowym?

  18. Co znajduje się na ramce mapy?

  19. Jakie wyróżniamy 2 rodzaje sygnatur powierzchniowych?

  20. Jak nazywamy rodzaj map rysowanych w skalach mniejszych niż 1:1000 000?

  21. W której klasyfikacji map wyróżniamy mapy: turystyczne, samochodowe, szkolne?

  22. Jakie 2 główne grupy map występują w klasyfikacji map ze względu na szczegółowość przedstawianych zjawisk?

  23. Wymień 2 główne cechy mapy:

  24. Za pomocą której metody przedstawiłbyś zróżnicowanie przyrostu naturalnego wg województw?

  25. Za pomocą której metody przedstawiłbyś strukturę zużycia nośników energii w poszczególnych krajach Europy?

  26. Za pomocą której metody przedstawiłbyś natężenie hodowli trzody chlewnej w Polsce?

  27. Do jakiej grupy metod zaliczamy metodę sygnaturową?

 ATMOSFERA

  1. Jakie zmiany temperatury zachodzą w troposferze?

  2. Przy których warstwach atmosfery temperatura rośnie?

  1. Jakie gazy (wymień 3) są odpowiedzialne za tzw. efekt cieplarniany?

  2. Dlaczego pewien rodzaj opadu nazywamy kwaśnymi deszczami?

  3. Jak nazywamy ruch pionowy powietrza w troposferze?

  4. Jak nazywamy wysokość na której powstają chmury?

  5. Podaj jak nazywamy front atmosferyczny, który powstaje gdy nad obszar ciepłego powietrza napływa powietrze chłodne?

  6. Wymień 3 chmury piętra wysokiego?

  7. W jakich szerokościach geograficznych znajduje się pas ciszy 21.III i 23.IX?

  8. Czym spowodowane jest powstawanie pustyń w strefie zwrotnikowej?

  9. Podaj dwie nazwy regionalne fenu:

  10. Jak nazywa się wiatr lokalny wiejący w Dolinie Rodanu we Francji?

  11. Na jakich dwóch szerokościach geograficznych występują stałe niże baryczne?

  12. Osad lodowy powstający na drzewach na skutek zamarzania mgły nazywamy?

  13. Podaj nazwę zjawiska termicznego występującego w górach i polegającego na wzroście temperatury wraz z wysokością:

  14. Gdzie w Polsce są małe amplitudy roczne temperatur i największe opady roczne osiągające 1400 mm?

  15. Ile pór roku występuje w Polsce?

  16. W którym klimacie występującym w Europie wartości średnich temperatur rocznych są wysokie, latem występują upały, a opady zimą?

  17. Jaki czynnik wpłynął na powstanie Pustyni Atacama i Pustyni Namib?

  18. Która półkula jest cieplejsza i jaka jest tego przyczyna?

  19. Zorze polarne powstają nad Antarktydą i Antarktyką w odległości 20-25° od biegunów geomagnetycznych, na wysokości 90-150 km. Są konsekwencją zderzania się szybkich elektronów i protonów emitowanych przez Słońce z cząsteczkami w której warstwie atmosfery?:

  20. W której warstwie atmosfery wieją prądy strumieniowe?

  21. W których warstwach atmosfery temperatura spada?

  22. Jaki związki są odpowiedzialne za zmniejszanie się ilości ozonu w warstwie ozonowej?

  23. Wymień jeden przykład degradacji środowiska naturalnego spowodowany kwaśnymi deszczami:

  24. Jak zmienia się temperatura powietrza suchego spływającego w dół zgodnie z gradientem suchoadiabatycznym?

  25. Jak nazywamy temperaturę przy której dochodzi do skroplenia pary wodnej?

  26. Jakie chmury deszczowe powstają przy froncie chłodnym?

  27. Które chmury zaliczamy do chmur o budowie pionowej, gdyż ich podstawa znajduje się w piętrze niskim a góra w piętrze wysokim?

  28. Czym spowodowane są opady w strefie równikowej?

  29. Wymień 3 elementy globalnej cyrkulacji atmosfery:

  30. Jak nazywa się wiatr regionalny, wiejący w cyklu rocznym, spowodowany sąsiedztwem oceanu i kontynentu oraz różnicą nagrzania lądu i wody w ciągu roku?

  31. Na jakich dwóch szerokościach geograficznych występują stałe wyże baryczne?

  32. Osad lodowy powstający na podłożu na skutek zamarzania mżawki nazywamy?

  33. Typ genetyczny opadów powstających na stoku dowietrznym w górach, wymuszony wznoszeniem się powietrza wilgotnego po stoku. Największe opady tego typu występują w miejscowości Czerrapundżi w Indiach i osiągają 16 000 mm rocznie?

  34. Gdzie w Polsce występuje biegun zimna i są największe amplitudy roczne temperatury?

  35. Jak nazywa się kraina geograficzna Polski, która leży w cieniu opadowym Pojezierza Pomorskiego i cechuje się najniższą sumą opadów rocznych w naszym kraju?

  36. Podaj pełną nazwę klimatu Polski:

  37. W jakich 2 klimatach występują najmniejsze opady na świecie?

  38. Jaki czynnik wpłynął na to, że Morze Norweskie nie zamarza i jest dostępne dla żeglugi przez cały rok?

  39. Ile pór roku wyróżniamy w Polsce?

  40. Jak zmienia się amplituda roczna temperatury przy przemieszczaniu się wzdłuż tej samej szerokości geograficznej od wybrzeża Oceanu Atlantyckiego po środkową Rosję?

  41. Jakie zjawiska atmosferyczne towarzyszą cyklonom?

  42. Jak nazywamy wiatry cyklonalne u wschodnich wybrzeży Australii?

  43. Jak zmieni się temperatura, ciśnienie oraz zachmurzenie po przejściu frontu ciepłego?

HYDROSFERA

  1. Do jakiego typu mórz należą morza: Ochockie, Karaibskie, Japońskie?

  2. Wymień 3 przyczyny małego zasolenia Zatoki Botnickiej:

  3. Podaj nazwę zatoki, w której występują największe pływy na świecie, osiągające amplitudę ok. 20 m:

  4. Podaj nazwę fali, która powstaje na skutek trzęsień ziemi, osuwisk podmorskich i wybuchów podwodnych wulkanów:

  5. Jak nazywamy obszar o ujemnym bilansie wodnym, do którego uchodzą rzeki często okresowe ale żadna nie wypływa? Podaj również nazwę własną jednego z takich obszarów:

  6. Pytanie dotyczy reżimu rzecznego rzeki Rodan:

a) jaką ten reżim nosi nazwę?

b) w której porze roku następują stany wyżowe?

  1. Podaj przykład rzeki o reżimie deszczowo – monsunowym:

  2. Podaj nazwę typu genetycznego misy jeziornej oraz nazwę własną jeziora (przykład), które powstało na skutek usunięcia materiału skalnego przez wiatr aż do pierwszej warstwy wodonośnej:

  3. Pytanie dotyczy Czarnego Stawu pod Rysami. Określ to jezioro w różnych klasyfikacjach:

a)  typ genetyczny (pełny!):

b) etap rozwoju (ze wzgl. na zawartość substancji organicznych):

c) typ ze względu na przepływ:

d) typ ze względu na zawartość soli mineralnych?

  1. Jak nazywamy jeziora, które charakteryzują się brunatną barwą wody, dużą ilością szczątków organicznych i małą zawartością tlenu? Przykładem takich jezior jest Jezioro Skrzynka w Wielkopolskim Parku Narodowym.:

  2. Podaj nazwy własne 2 największych jezior Europy oraz największego jeziora Afryki i Azji.

  3. Podaj termin określający wody występujące w strefie saturacji pomiędzy dwoma warstwami skał nieprzepuszczalnych, których poziom samoczynnie podnosi się po nawierceniu studni (ale woda nie wypływa na powierzchnie Ziemi)?

  4. Wymień 4 obszary na Ziemi na których występują gejzery:

  5. Jak nazywamy źródło, które powstaje na linii uskoków i należy do źródeł wstępujących?

  6. Ten typ wód mineralnych cechuje się tym, że zawiera śladowe ilości pierwiastków promieniotwórczych. Jak nazywamy takie wody mineralne?

  7. Jak nazywają się wody głębinowe, które są pozostałością dawnych epok geologicznych?

  8. Jest to zjawisko klimatyczne w makroskali, którego kształt nie jest uzależniony od ukształtowania powierzchni i które rozpływa się we wszystkich kierunkach. O jakim zjawisku mowa?

  9. Jak nazywamy obszar, na którym zachodzi zjawisko przeobrażania śniegu w lód lodowcowy. Obszar ten znajduje się w kotle lodowcowym i jest początkowym stadium tworzenia się lodowców górskich?

  10. Jak nazywamy typ lodowca, który powstaje z połączenia jęzorów lodowcowych na przedpolu gór? Do tego typu lodowców należy Lodowiec Malaspina w Górach Świętego Eliasza na Alasce:

  11. Wyjaśnij dlaczego na półkuli północnej lodowce tworzą się na poziomie morza za 80 stopniem szerokości geograficznej północnej zaś na półkuli południowej już za 60 stopniem szerokości geograficznej południowej?

  1. Do jakiego typu mórz należą morza: Sulu, Celebes, Banda?

  2. Wymień 3 przyczyny dużego zasolenia Morza Czerwonego:

  3. Jaki czynnik powoduje, że w szerokościach równikowych lodowce powstają od wysokości 5000 m n.p.m. a w szerokościach zwrotnikowych od wysokości 6200 m n.p.m.

  4. Jak nazywamy typ lodowca, do których należą najdłuższe lodowce świata np. Lodowiec Beringa na Alasce – 150 km, powstające
    z połączenia lodowców dolinnych w jeden wielki jęzor?

  5. Wymień 2 elementy, z których zbudowany jest lodowiec dolinny (typ alpejski)?

  6. Jest to wysokość powyżej której alimentacja śniegu przeważa nad jego ablacją. Na tej wysokości panują sprzyjające warunki do tworzenia się lodu lodowcowego. Jak nazywamy tę wysokość?

  7. Jak nazywamy wody które należą do wód głębinowych, są częścią budowy skał i wydostają się na powierzchnię podczas erupcji wulkanicznej?

  8. Jak nazywamy typ źródła, które powstaje na obszarach krasowych?

  9. Wymień 4 obszary na Ziemi i w Polsce, na których występują wody artezyjskie:

  10. Podaj termin, którym określa się wody w kształcie soczewki, występujące na fragmentach skał nieprzepuszczalnych w strefie aeracji?

  11. Ja nazywamy jezioro, które jest przykładem największej klęski ekologicznej na świecie jeśli chodzi o wody stojące. Jego zanik jest spowodowany wykorzystaniem wód jego dopływów (Amu-darii i Syr – darii) do nawadniania pól uprawnych na pustyni Kyzył-kum.

  12. Podaj nazwy własne jezior, które wchodzą w skład Wielkich Jezior Ameryki Północnej:

  13. Pytanie dotyczy Jeziora Łebsko. Określ to jezioro w różnych klasyfikacjach:

a)  typ genetyczny:

b) etap rozwoju (ze wzgl. na zawartość substancji organicznych):

c) typ ze względu na przepływ:

d) typ ze względu na zawartość soli mineralnych?

  1. Podaj nazwę typu genetycznego misy jeziornej oraz nazwę własną jeziora (przykład), które powstało na skutek zamknięcia komina wulkanicznego w kalderze:

  2. Podaj przykład rzeki o reżimie deszczowo – śnieżnym:

  3. Pytanie dotyczy reżimu rzecznego Jeniseju.

a) jaką ten reżim nosi nazwę?

b) w której porze roku występują stany wyżowe?

  1. Jak nazywamy typ ujścia rzecznego, które powstaje gdy rzeka płynie przez obszar nizinny i uchodzi do płytkiego morza wieloma ramionami? Podaj przykład rzeki o takim ujściu:

  2. Jak nazywamy granicę między dwoma dorzeczami lub zlewiskami?

  3. Podaj nazwę fali, która powstaje na zbiornikach zamkniętych na skutek różnicy ciśnień:

  4. Który typ pływu morskiego występuje w I i III kwadrze księżyca?

  5. Podaj 2 przykłady działań podejmowanych przez człowieka, w celu wykorzystania pływów morskich:

  6. Jak nazywamy obszar, z którego wody spływają do rzeki głównej od źródła aż po ujście?

  7. Wymień zlewiska mórz, do których należą rzeki Polski:

  8. Wymień 5 słonych jezior występujących na Ziemi:

  9. Do podanych rzek dopisz dorzecze:

 ZIEMIA W UKŁADZIE SŁONECZNYM

  1. Jak nazywamy moment powstania Wszechświata?

  2. Kiedy powstał Układ Słoneczny?

  3. Wymień 4 planety zewnętrzne:

  4. Wymień 3 elementy budowy planet typu ziemskiego:

  5. Ciało niebieskie świecące światłem odbitym od jego powierzchni to:

  6. Kto pierwszy stwierdził, że Ziemia jest spłaszczona na biegunach?

  7. Na jakiej szerokości geograficznej leży punkt, który ma największą prędkość liniową w ruchu obrotowym?

  8. Jak nazywamy bryłę opisującą kształt Ziemi, która powstała przez przeciągnięcie powierzchni oceanów pod kontynentami w taki sposób aby w każdym miejscu siła ciężkości była skierowana do środka Ziemi?

  9. Ile wynosi spłaszczenie Ziemi na biegunach?

  10. Zmiany długości dnia i nocy we wszystkich miejscowościach poza położonymi na równiku są konsekwencją (którego ruchu Ziemi)

  11. W których dniach roku dzień i noc w Polsce mają po 12 godzin?

  12. Jak nazywamy okres czasu jaki mija pomiędzy dwoma górowaniami Słońca nad danym miejscem?

  13. Do następstw którego ruchu Ziemi należy pozorny ruch sfery niebieskiej (= pozorny ruch gwiaździstego nieba)?

  14. Jak nazywamy zmianę kąta nachylenia osi ziemskiej do ekliptyki?

  15. Czas uniwersalny to czas strefowy w strefie którego południka?

  16. O ile stopni obróci się Ziemia w czasie 3 godzin?

  17. Mamy 23 lipca. Jak zmieni się data gdy przekroczymy umowną granicę zmiany daty z zachodu na wschód?

  18. Podaj w którą stronę zboczą rakiety wystrzelone na półkuli północnej w kierunku południowym?

  19. Lato na półkuli południowej zaczyna się wtedy, gdy promienie słoneczne padają pod kątem prostym na?

  20. W który dzień roku za południowym kołem podbiegunowym zaczyna się noc polarna?

  21. Kiedy miało miejsce powstanie Wszechświata?

  22. Gdzie znajduję się w Układzie Słonecznym pas planetoid?

  23. Wymień 3 elementy budowy planet olbrzymów:

  24. Które z planet nie posiadają księżycy (satelitów naturalnych)?

  25. Kto dokonał pierwszego pomiaru i obliczenia obwodu Ziemi?

  26. Kto pierwszy dowodził w sposób naukowy  kulistości Ziemi?

  27. Jak nazywamy bryłę, która ma kształt najbardziej zbliżony do kształtu Ziemi?

  28. O ile kilometrów promień równikowy jest dłuższy od promienia biegunowego?

  29. Jak nazywamy płaszczyznę orbity ziemskiej?

  30. W której porze roku dzień jest dłuższy w Polsce na wybrzeżu niż w górach o około 1 godzinę?

  31. W którym dniu roku w Polsce Słońce góruje w zenicie?

  32. Jak nazywamy okres czasu, w którym Ziemia dokonuje jednego pełnego obrotu dookoła własnej osi?

  33. Do pośrednich następstw którego ruchu należy strefowość klimatyczna?

  34. Jak nazywamy czas strefowy występujący na południku 30°E?

  35. Czas zimowy w Polsce to czas urzędowy którego południka?

  36. O ile obróci się Ziemia w czasie 12 minut?

  37. Mamy 23 września. Jak zmieni się data gdy przekroczymy umowną granicę zmiany daty lecąc z Japonii do USA?

  38. Podaj w którą stronę zboczą rakiety wystrzelone na półkuli południowej w kierunku północnym?

  39. Na którym równoleżniku dzień i noc trwają po 12 godzin przez cały rok?

  40. Ile mamy gwiazd w Układzie Słonecznym?

  41. Kto pierwszy zmierzył obwód Ziemi?

  42. Jak będzie się zmieniać długość dnia przy przemieszczaniu się z południa na północ w dniu 22.XII?

  43. Pod jakim kątem płaszczyzna równika jest nachylona do ekliptyki?

  44. Podaj szerokości geograficzne: równika, bieguna N, koła biegunowego S, zwrotnika Raka

  45. Podaj porę roku oraz godzinę, w której cień na półkuli N jest najkrótszy?

  46. Będąc w Krakowie, po której stronie nieba będziesz widział górujące słońce w dniu 22.VI?

LITOSFERA

  1. Z jakich pierwiastków składa się płaszcz górny mezosfery -

  2. Na jakiej głębokości zalega dolna granica astenosfery pod kontynentami?

  3. Jaka warstwa skorupy ziemskiej buduje dno oceaniczne?

  4. Jak nazywa się powierzchnia nieciągłości zalegająca na głębokości 2900km?

  5. Co oddziela od siebie powierzchnia nieciągłości Conrada?

  6. O jaką głębokość rośnie średnio temperatura wraz z głębokością o 1ºC?

  7. O jaka głębokość rośnie średnio ciśnienie o jedna atmosferę?

  8. Jaki stan skupienia ma jądro zewnętrzne?

  9. Wymień jednostki, które wchodzą w skład litosfery:

  10. Jak nazywa się metoda badania wzajemnego ułożenia warstw skalnych?

  11. Jak nazywa się metoda, która bada wiek względny skał za pomocą skamieniałości przewodnich?

  12. Jak nazywa się główna skamieniałość przewodnia paleozoiku?

  13. Jak nazywa się główna skamieniałość przewodnia mezozoiku?

  14. Wymień w kolejności od najstarszego okresy paleozoiku:

  15. Wymień w kolejności od najstarszej epoki paleogenu:

  16. Wymień w kolejności od najstarszej epoki neogenu:

  1. W którym okresie miała miejsce orogeneza hercyńska?

  2. Na przełomie których er miała miejsce orogeneza alpejska?

  3. Wymień 5 pasm górskich Azji, które powstały w czasie orogenezy alpejskiej:

  4. Wymień 5 pasm górskich lub masywów  Europy, które powstały w czasie orogenezy hercyńskiej:

  5. Badając zjawiska zachodzące obecnie na Ziemi wnioskujemy, że podobne zjawiska zachodziły również w przeszłości geologicznej naszej planety. Jest to jedna z podstawowych zasad geologicznych. Jak się ona nazywa?

  6. Jaki wniosek wysnujesz na temat przeszłości geologicznej danego obszaru, znajdując w przekroju geologicznym glinę zwałową?

  7. Jaki wniosek wysnujesz na temat przeszłości geologicznej danego obszaru, znajdując w przekroju geologicznym sól kamienną?

  1. Która metoda radiometryczna najlepiej nadaje się do datowania najstarszych skal na Ziemi (skał krystalicznych)?

  2. Napisz jaki zasięg czasowy ma metoda radiowęgla C14 -

  3. Która metoda badania wieku bezwzględnego jest najbardziej dokładna (osady można wydatować z dokładnością 1 roku), i za jej pomocą można badać osady organiczne do 8 000 lat wstecz?

  4. Wymień 3 podstawowe minerały skałotwórcze:

  5. Jak nazywamy minerały bezpostaciowe?

  6. Minerały tej grupy maja duży ciężar właściwy i metaliczny połysk. O jakiej grupie minerałów mowa?

  7. Spośród niżej wymienionych skał podkreśl te, które należą do skał osadowych okruchowych: wapienie numulitowe, kreda, siarka, ropa naftowa, bazalt, melafir, porfir, gabro, zlepieniec, kreda, less, wapień koralowy, andezyt, brekcja

  8. Spośród niżej wymienionych skal podkreśl te, które należą do skał osadowych pochodzenia organicznego: wapienie numulitowe, kreda, siarka, ropa naftowa, bazalt, melafir, porfir, gabro, zlepieniec, kreda, less, wapień koralowy, andezyt, brekcja

  9. W jakiej formie występują złoża węgla kamiennego?

  10. W jakiej formie występują złoża soli kamiennej wieku permskiego w Polsce?

  11. Podaj nazwę ery, która cechowała się częstymi transgresjami i regresjami morza, jej skamieniałością przewodnią są różne rodzaje amonitów. Skończyła się tzw. „wielkim wymieraniem”, w którym wyginęło ponad 90% ówcześnie żyjących organizmów, spowodowanym wg jednej z teorii bardzo obfitymi wylewami law bazaltowych z wulkanów szczelinowych na Płw. Dekan co spowodowało efekt cieplarniany.

  12. Jak nazywamy skały magmowe, które powstają początkowo we wnętrzu Ziemi a ostatnia faza ich krystalizacji następuje na powierzchni?

  13. Jak nazywamy skały metamorficzne, które powstają na styku skał już istniejących np. wapieni z magmą?

  14. Jak nazywamy największe ciała piroklastyczne, które wyrzucane są z wnętrza wulkanu podczas erupcji? Mają kształt wrzeciona i wielkość piłki nożnej

  15. Wyjaśnij termin diagenezy i lityfikacji:

  16. Jak nazywamy element erupcji wulkanicznej, polegający na spływaniu w dół zbocza rozżarzonych cząstek lawy i popiołu
    o temperaturze ok. 800°C z prędkością ok. 300 km/h?

  17. Jest to pozostałość  po stożku wulkanicznym, który wyleciał w powietrze na skutek erupcji, lub zapadł się. Często w jego wnętrzu powstają jeziora, np. Crater Lake. O jakiej części budowy wulkanu mowa?

  18. W tym typie wulkanów erupcja polega na wypełnianiu jeziora lawowego lawą zasadową a następnie na spływaniu jej po zboczu wulkanu w „rzekach ognia” z prędkością ok. 25 km/h. Jaki to typ wulkanu? Podaj przykład takiego wulkanu:

  19. Jak nazywamy pokrywy lawowe składające się z wielu warstw law bazaltowych zalegających poziomo jedna na drugiej. Największe formy tego typu występują na Półwyspie Dekan i osiągają ok. 1000 m miąższości. Powstały ok. 65 mln lat temu.

  20. Jakie gazy występują podczas erupcji wulkanicznej?

  21. Podaj nazwę typu lawy, która zawiera powyżej 60% SiO2 , jest gęsta, lepka i charakterystyczna dla stratowulkanów. Często krzepnie w kominie wulkanicznym tworząc diatremy?

  22. Wymień 3 przypadki, w których powstają wulkany?

  23. Do jakiego typu wulkanów, ze względu na rodzaj erupcji, należą: Święta Helena, Nevado del Ruiz, Orizaba, Popocateptl, Wezuwiusz?

  24. Do jakiego typu wulkanów, ze względu na rodzaj erupcji, należą: Laki, Kilauea, Mauna Loa, Mauna Kea, Hekla?

  25. Określ położenie 7 wulkanów Europy.

  26. Do jakiego typu zjawisk powulkanicznych należą: fumarole, mofety i solfatary?

  27. W jaki sposób tworzy się lawa poduszkowa?

  28. Które ze sfer naturalnych Ziemi (atmosfera, hydrosfera, litosfera, biosfera) powstały dzięki działalności wulkanicznej?

  29. Gdzie w Polsce występują nieczynne wulkany i jakiego są wieku? Podaj 1 przykład.

  30. Jak nazywamy największą formę plutoniczną o nieregularnym kształcie, w której nie można wyznaczyć spągu i która powstaje
    w miejscu ogniska wulkanicznego?

  31. Która intruzja żyłowa jest niezgodna z ułożeniem warstw skalnych?

  32. Jakie skały powstają w intruzjach magmowych?

  33. Wymień 4 wielkie intruzje magmowe, które powstały w Polsce w czasie orogenezy hercyńskiej?

  34. Na jakiej głębokości tworzą się hipocentra trzęsień ziemi?

  35. Wymień 3 rodzaje fal sejsmicznych:

  36. Jak nazywa się miejsce zalegające pionowo nad hipocentrum na powierzchni Ziemi, do którego najszybciej docierają fale podłużne?

  37. O ile razy silniejsze jest trzęsienie ziemi o magnitudzie 5 stopni w skali Richtera od trzęsienia o magnitudzie 4?

  38. Wymień 2 obszary Polski na których zdarzają się trzęsienia ziemi?

  39. Wymień 3 krainy geograficzne Azji, które są obszarami sejsmicznymi?

  40. Z jaką jednostka tektoniczną tworzącą kontynenty powiązane są obszary asejsmiczne?

  41. Z jaką jednostka tektoniczną tworzącą kontynenty powiązane są obszary sejsmiczne?

  42. Podaj przykład 2 łańcuchów górskich, które powstały na skutek kolizji 2 płyt kontynentalnych:

  43. Wymień 2 łańcuchy górskie, które powstały przy strefach subdukcji:

  44. Jak nazywamy jednostkę tektoniczna zbudowaną z tarczy krystalicznej przykrytej płytą skał osadowych? Podaj 2 przykłady takich jednostek.

  45. Jak nazywamy brak osadów poszczególnych okresów geologicznych w płycie osadowej?

  46. Określ 4 typy ułożenia warstw skalnych, które są dyslokacjami nieciągłymi:

  47. Wymień 4 rodzaje dyslokacji ciągłych.

  48. Wymień 2 formy zrębowe i podaj po 2 przykłady tych form występujących w Europie i w Polsce.

  49. Wymień 10 jednostek tektonicznych Polski.

  50. Przedstaw kolejność tworzenia się poszczególnych jednostek tektonicznych Polski.

  51. Wymień 3 wyniesienia i 3 obniżenia tworzące Platformę Wschodnioeuropejska na terenie Polski.

  52. Wymień w kolejności powstawania 3 elementy budowy geologicznej Karpat Polskich:

  53. Wymień 3 podstawowe jednostki geologiczne budujące Tatry Polskie.

  54. Jak nazywamy jednostkę tektoniczna Polski, bogatą w złoża siarki rodzimej, soli wieku mioceńskiego, ropy naftowej i gazu ziemnego?

  55. Jak nazywamy jednostkę tektoniczną Polski, w której występuje sól permska?

  56. jak nazywamy rodzaj ruchów tektonicznych o charakterze wielkopromiennym, bardzo powolnym, którym podlegają tarcze i płyty osadowe?

  57. Jakim ruchom podlega Półwysep Skandynawski i czym jest ten ruch spowodowany?

  58. Wymień 5 skutków (form i procesów) które powstają w strefie rozsuwania płyt litosfery:

  59. Podaj przykłady 2 obszarów, w których obecnie zachodzi zjawisko rozsuwania płyt litosfery:

  60. Jaki typ genetyczny jezior powstaje w dolinach ryftowych/ Podaj 2 nazwy własne jezior tego typu.

  61. Wymień 5 skutków (form i procesów), które powstają w strefie subdukcji.

  62. Podaj 4 przykłady obszarów, które obecnie stanowią strefę subdukcji.

  63. Czym spowodowane są prądy konwekcyjne?

  64. Podaj przykład gorącego punktu:

  65. Wymień 4 dowody potwierdzające teorię tektoniki płyt:

  66. Wyjaśnij pojęcia: Pangea, Laurazja, Gondwana:

LITOSFERA - CZYNNIKI EGZOGENICZNE

  1. Uzupełnij tabelkę. Za każdy poprawnie wypełniony wiersz otrzymasz jeden punkt. Każdej formie podaj konkretny przykład występowania na świecie. Jeśli jest to niemożliwe podaj nazwę własną krainy geograficznej, na której dane formy występują.

CZYNNIK

PROCES

FORMA

PRZYKŁAD

wiatr

deflacja

 

 

 

erozja boczna

 

 

 

 

jezioro rynnowe

 

 

 

klif

 

 

 

grzyb skalny

 

Wody podziemne

Wytrącanie węglanu wapnia

 

 

lodowiec górski

 

 

Czarny Staw pod Rysami

 

 

terasy

 

 

 

lido

 

 

 

graniak

 

 

 

mogot

 

 

 

dolina U-kształtna

 

 

 

 

Bory Tucholskie

 

 

morena denna

 

wiatr

korazja

 

 

 

erozja wgłębna

 

 

Lodowiec górski

egzaracja

 

 

 

 

fiord

 

 

 

barchan

 

 

 

polje

 

lądolód

 

 

Wieżyca

Wody płynące

akumulacja

 

 

 

 

mierzeja

 

 

 

pokrywa lessowa

 

 

 

stalagnat

 

 

 

dolina V-kształtna

 

 

 

 

Toruńsko - Eberswaldzka

 

 

oz

 

 

        2. Rozpoznaj formy przedstawione na  zdjęciach i podpisz je.

            

.............................................................................................................................................

             

..............................................................................................................................................

               

.................................................................................................................................................

     

..................................................................................................................

       

.............................................................................................................................................

              

..............................................................................................................................................

   

.................................................................................................................................................

         

..................................................................................................................

             3. Wyjaśnij pojęcia lub rozpoznaj formy (procesy) po opisie

hamada

 

 

Forma utworzona przez rzekę, która wcina się w podłoże jednocześnie z wypiętrzaniem się obszaru przez który płynie

deflacja

 

Deglacjacja (recesja)

 

 

Ruch masowy występujący często na pionowej ścianie klifu

 

Rozsadzanie skał przez wodę, która dostaje się w szczeliny skalne
a następnie zamarza

abrazja

 

trakcja

 

 

Wypukła forma zbudowana z piasków i żwirów naniesionych przez wody fluwioglacjalne na przedpolu lądolodu

aluwia

 

erg

 

 

Głębokość do której rzeka może wciąć się w podłoże

kaptaż

 

transgresja

 

 

Powolny ruch zewnętrznej warstwy zwietrzeliny po zboczu wywołany nadmiernym nawilgoceniem (opadami)

 

Rozpuszczanie wapieni, dolomitów, gipsów przez wodę przy udziale CO2

abrazja

 

suspensja

 

 

Wypukła forma zbudowana z gliny bazalnej przed czołem lądolodu, wyznacza jego maksymalny zasięg.

denudacja

 

PEDOSFERA I BIOSFERA

  1. Wymień 4 gatunki drzew charakterystyczne dla deszczowego lasu równikowego:

  2. wymień 4 charakterystyczne poziomy glebowe gleby bielicowej:

  3. Jak nazywamy proces obejmujący: proces mineralizacji, humifikacji, przemieszczania się składników organicznych  mineralnych wraz z wsiąkającymi i podsiąkającymi wodami?

  4. Jaką wspólną nazwą określamy procesy bielicowania, brunatnienia, oglejania:

  5. Jak nazywamy proces odbywający się przy udziale organizmów zwierzęcych, które przyczyniają się do rozdrobnienia
    i wymieszania resztek  roślinnych z częścią mineralną gleby?

  6. Proces ten polega na rozpuszczaniu przez wsiąkającą wodę składników mineralnych, wypłukanie ich i przenoszenie w głąb gleby. Najsilniej przebiega on przy dużych opadach w środowisku kwaśnym, co ułatwia rozpuszczanie i wymywanie związków mineralnych organicznych. O jaki proces chodzi?

  7. Jak nazywa się proces przebiegający w środowisku zasadowym i polegający na pokrywaniu cząstek glebowych rdzawobrunatną otoczką powstałą z rozkładu m.in. glinokrzemianów?

  8. Jak nazywa się proces przebiegający w środowisku silnie nawilgoconym, gdzie w warunkach beztlenowych powstają m.in. związki żelaza dwuwartościowego, które nadają częściom gleby zabarwienie zielonkawo – niebieskie?

  9. Zdolność gleby do przekazywania substancji pokarmowych roślinom, który w dużym stopniu zależy od zawartości próchnicy nazywamy:

  10. Wymień 6 czynników glebotwórczych:

  11. Podaj nazwę gleb, które stały się podstawą cywilizacji rolniczych starożytnego Egiptu, Mezopotamii i Chin:

  12. Gleby te na terenie Polski wykształciły się na 4 rodzajach skały macierzystej: utworach lessowych, glinach morenowych, piaskach i żwirach wodnolodowcowych na skałach masywnych ziem górskich. Są to:

  13. Jak nazywają się gleby wykształcone na lessach pod roślinnością trawiastą, których poziom próchniczy osiąga nawet kilka metrów i przechodzi bezpośrednio w skałę macierzystą:

  14. Jak nazywają się gleby występujące na  półpustyniach w strefie umiarkowanej. Są często zasolone, porośnięte roślinnością bylicową.

  15. Gleby te w całym profilu mają barwę czerwoną związaną z utlenianiem związków żelaza w okresie suchym. Roślinność dostarcza nawet 30t/ha/rok masy organicznej, która szybko ulega mineralizacji. Poziom próchniczy ma małą miąższość. Używane są pod uprawę ryżu, trzciny cukrowej, manioku, kawy, bananów, ananasów. Jak się te gleby nazywają?

  16. Jak nazywa się typ genetyczny gleb wykształcony pod lasami liściastymi wiecznie zielonymi. Cechują się małą zawartością próchnicy, szybko ulegają wymywaniu, wymagają nawożenia. Wykorzystywane są pod uprawę herbaty, ryżu i owoców cytrusowych. Występują m.in. w Japonii, Azji SE i w pd części USA

  17. Jest to formacja krzewinkowa z brzozą karłowatą, mchami, porostami, brzozami, wierzbami. Rośnie na glebach silnie oglejonych w klimacie bardzo zimnym:

  18. Zarośla kolczaste nazywamy
    w Afryce
    Australii
    W Ameryce S

  19. Formacja trawiasta nosi nazwę:
     w Ameryce N
     w Eurazji
     w Ameryce S

  20. Makkia i garinga to formacje charakterystyczne dla strefy klimatu:

  21. Wymień piętra roślinne w Tatrach wraz z wysokościami, na których te piętra występują:

  22. Jaki typ gleby astrefowej  wykształca się na podłożu skał wapiennych?

  23. Jak nazywamy piętro alpejskie (hale) w Alpach?

  24. Wymień nazwy 3 zbiorowisk leśnych (puszcz) występujących na Nizinie Szczecińskiej:

  25. Wymień 5 zbiorowisk leśnych występujących na Mazurach:

  26. Podkreśl spośród wymienionych gatunki roślin endemicznych, występujące na terenie Polski: brzoza karłowata, brzoza ojcowska, wierzba lapońska, limba, złocień Zawadzkiego, modrzew polski, dębik ośmiopłatkowy, ostróżka tatrzańska, warzucha polska, warzucha tatrzańska

  27.  Podkreśl spośród wymienionych gatunki roślin reliktowych, występujące na terenie Polski: brzoza karłowata, brzoza ojcowska, wierzba lapońska, limba, złocień Zawadzkiego, modrzew polski, dębik ośmiopłatkowy, ostróżka tatrzańska, warzucha polska, warzucha tatrzańska

  28. Rozpoznaj gatunek drzewa na podstawie opisu: przez całą Polskę przechodzi wschodnia granica zasięgu tego drzewa rosnącego głównie w warunkach klimatu umiarkowanego ciepłego morskiego.

  29. Które drzewo ma w Polsce północna granicę zasięgu?

  30. Które drzewo ma w Polsce południową granicę zasięgu?

  31. Wymień 3 cechy roślinności naturalnej Polski:

  32. Jaki typ gleby występuje w okolicach Hrubieszowa i Proszowic?

  33. Rozpoznaj typ lasu po opisie: gatunki zasiedlające to wierzba, topola, olsza, jesion; występuje na glebach żyznych okresowo zalewanych przez wodę:

  34. Rozpoznaj typ lasu po opisie: żyzne lasy liściaste i mieszane z przewagą buka, a także dąb, grab, sosna; występuje na siedliskach o podłożu gliniastym:

  35. Rozpoznaj typ lasu po opisie: widny las ubogi w podszyt, drzewostan buduje sosna; występuje na siedliskach ubogich, o podłożu piaszczystym:

  36. Rozpoznaj typ lasu po opisie: warstwę drzew tworzy olsza czarna z jesionem, brzozą omszoną; w skład podszytu wchodzą gatunki bagienne, np. trzcina pospolita; tworzą się w lokalnych zagłębieniach terenu często zabagnionych: